Historie

De Saxion Stadscampus in Enschede is gebouwd op de vroegere Stadsweide. Aan het begin van de vorige eeuw stonden hier de grote huizen van diverse textielondernemers. Villa Serphos, nu centraal gelegen op de Stadscampus, is daarvan een voorbeeld.

Ook het gebouw Epy Drost staat op historische grond. Hier is de Academie Creatieve Technologie is gehuisvest. Het Epy Drost-gebouw bevindt zich niet alleen in de ‘achtertuin’ van de Hogere Textielschool De Maere (1922), maar ook voor een deel op de plek waar eens Stoomweverij De Nijverheid stond. Dit was een creatieve textielonderneming, die bijvoorbeeld ooit een licentie van The Beatles binnenhaalde, om vervolgens jurkjes met afbeeldingen van de ‘Fab Four’ te kunnen produceren.

Het gebouw Ko Wierenga (meestal ‘hoofdlocatie’ genoemd) is voor veel Enschedeërs nog altijd ‘het oude ziekenhuis’. En dat zie je nog steeds terug: nog altijd centraal in het gebouw staat het oude trappenhuis van Ziekenhuis Ziekenzorg, met treden van inmiddels zwaar ingesleten natuursteen. 

E-magazine Saxion Stadscampus

Over 20 jaar bouwen aan hoger beroepsonderwijs in Enschede - september 2015
In dit E-magazine nemen we je in woord en beeld mee door twintig jaar bouwen aan hoger beroepsonderwijs in het hart van de stad Enschede. Dit magazine is een eigentijds vervolg op de eerder verschenen boeken Hogeschoolmaken (van visie tot vorm in 1999 en van vorm tot inhoud in 2001). Deze boeken zijn in een digitale versie opgenomen in dit magazine.
>> Bekijk het e-magazine Saxion Stadscampus

Hoe maak je (een) school? 

Preciezer gezegd: hoe ontwerp je modern, goed hbo-onderwijs en wat voor gebouw hoort daar idealiter bij? Waarom moet dat gebouw komen in het stadshart van Enschede? Dat waren twintig jaar geleden de grote vragen in twee boeken met als titel ‘Hogeschoolmaken’. In 1999 en 2001 zijn deze voor de opening van de hoofdlocatie van Saxion in Enschede uitgegeven:

Hogeschoolbouwen - van 1999 tot aan nu

De Stadscampus is meer dan een verzameling onderwijsgebouwen. Het complex heeft zowel het hbo als de binnenstad van Enschede een gezicht gegeven. Architect Harry Abels van IAA architecten en Saxion-bestuurder Wim Boomkamp waren er vanaf het begin bij betrokken. De geschiedenis van de Stadscampus in drie etappes  -  van 1999 tot aan nu.

Fase 1: De Tulpen en hoofdentree (1999 - 2001) 

Het is 1993. De net gevormde hogeschool Oost Nederland heeft vestigingen op meerdere locaties in Enschede en Hengelo. De wens is om alles te concentreren op één plek. Er is al nieuwbouw gepleegd naast het voormalige ziekenhuis Ziekenzorg in hartje Enschede: twee grote gele vleugels met veel vaklokalen, ontworpen door IAA architecten. Maar daar is niet iedereen tevreden over. Er gaan zelfs stemmen op om helemaal nieuw te bouwen aan de rand van de stad, op een maagdelijk weiland. Albert-Jan Peters, de kersverse bestuursvoorzitter van de hogeschool én planoloog, is daarop tegen. Hij wil juist in de binnenstad zitten. In een complex met uitstraling. Harry Abels van IAA Architecten wordt ingeschakeld als architect.

"In die binnenstad vind je allerlei functies, daar zit leven in. De hogeschool maakt deel uit van dat leven en moet er middenin zitten. Daarom hebben we gekozen voor een ontwerp met de hoofdingang richting de stad. De Tromplaan met zijn villa's en bomen fungeert als een groene loper vanuit de binnenstad naar het Volkspark. Daarom zijn er paviljoens aangelegd van waaruit je uitkijkt op het groen, in de stadsweide. Het is een heel open complex geworden met een grote glazen entreegevel en de tulpvormige vleugels richting park. Je hebt het gevoel dat je midden in het groen zit.", zegt Abels.
Wim Boomkamp: ""Het hbo was tot die tijd behoorlijk naar binnen gekeerd. Dat gold voor heel Nederland. De verbinding met de samenleving was er te weinig. Je ging als student in een soort black box, waar je vier jaar later uitkwam. Dat begon in de jaren negentig allemaal te veranderen en daarop hebben we ingespeeld. We wilden een hoofdgebouw dat uitnodigt en laat zien wat we doen. Een gebouw waar je trots op mag zijn. En dat is gelukt."

Fase 2: Epy Drost (2010) 

De hogeschool is Saxion gaan heten en groeit al uit zijn jasje. Tijd dus om te kijken naar uitbreiding. Saxion heeft al het monumentale gebouw De Maere gekocht, dat is gerestaureerd en uitgebreid met een moderne vleugel voor een textiellaboratorium. Boomkamp: "Eind jaren negentig hadden we 8.000 à 9.000 studenten. Door de nieuwbouw nam dat aantal daarna heel snel toe. Tegenwoordig zitten we op 18.000 studenten in Enschede, een verdubbeling dus. We hadden al een stuk grond achter de Maere in bezit, op loopafstand van ons hoofdgebouw. Daar konden we bouwen. Toen is het begrip stadscampus ontstaan. We wilden toe naar verschillende gebouwen dicht bij elkaar in de binnenstad. Zonder loopbrug of onderdoorgang daartussen. Geen afgesloten terrein. Je ziet daarom de hele dag studenten en medewerkers in de openbare ruimte lopen. Die voortdurende beweging is goed voor de stad.'
Architect Harry Abels: "Ondanks de laagbouw in de omgeving zijn we hier de lucht in gegaan. Saxion had die 10 lagen van het Epy Drostgebouw gewoon nodig. Het is een universeel bruikbaar gebouw geworden. Een betonnen gebouw met een soort kanten huid, die verwijst naar de vroegere textielschool ernaast. De huid is van geëmailleerd glas en heeft een oud textielmotief uit 1902. Maar de uitstraling is juist heel erg hightech, wat prima past bij gebruikers: studenten en docenten van de Academie voor Creatieve Technologie. Het glas is deels ondoorzichtig en houdt het zonlicht tegen. Bijzonder is ook dat deze tweede huid los van het gebouw is bevestigd, waardoor je een natuurlijke ventilatie krijgt. Het is dus een duurzame oplossing."

Fase 3: Edith Stein (2015) 

Het in september geopende gebouw Edith Stein aan de Tromplaan is het voorlopige sluitstuk van de stadscampus. Het vormt eigenlijk de verbinding tussen de hoofdvestiging en het Epy Drostgebouw. Een schakel in de ketting van Saxion-gebouwen.
Abels: "Saxion zei: we zijn nu zo belangrijk geworden voor de stad, dat willen we graag laten zien. Zo hebben we beneden een soort etalage gecreëerd voor het FabLab, de LEGO-studio en andere praktijkruimtes. Je ziet vanaf de straat hoe hier met de nieuwste techniek wordt gewerkt. We moesten ook rekening houden met de villa's in de straat. Daarom zijn de drie gebouwen rondom Villa Serphos (die eigendom van Saxion is) laag gehouden. Ze hebben alle drie een bakstenen gevel. Met een beetje fantasie waan je je hier in een klein Zuid-Europees stadje met smalle straatjes en oude bomen."
Wim Boomkamp: "Een stadscampus als deze zie je nergens anders in Nederland. Bijna overal zitten hogescholen buiten de binnenstad of hebben ze verspreid liggende locaties. Later heb ik me gerealiseerd hoe groot de betekenis daarvan is voor de stad Enschede. Zoveel studenten, zoveel dynamiek. Je ziet dat aan de Tromplaan. Daar is aan de leegstand in de kantoorvilla's nagenoeg een einde gekomen, toen duidelijk werd dat wij hier zouden gaan bouwen. Dat bevestigt voor mij dat Saxion midden in de samenleving staat."

Villa Serphos

Villa Serphos ligt centraal op de Stadscampus. Een prachtig gerestaureerde en in oude luister herstelde Villa, momenteel het representatie-en vergadercentrum van Saxion. Bijzonder in Villa Serphos is de opgezette ooievaar die in de hal staat. Die herinnert aan de jaren dat het vierkoppige gezin Menko in dit pand in de oorlog zat ondergedoken. De Menko’s, die de oorlog hebben overleefd, hielden zich verborgen in een kast onder de trap naar de eerste verdieping. Daarvoor was een opgezette ooievaar gezet waardoor het leek alsof er geen kastruimte was.

Stadscampus historie 'Ko Wierenga'
Villa Serphos